[ جلد دوم ] پيشگفتار مترجم بسمه تعالى شأنه و فضله فقه و تحوّلات تاريخى آن فقه در لغت به معناى مطلق فهم ، يا فهم دقيق مسائل عملى است و در اصطلاح دانستن احكام شرعى و فرعى از روى ادّله تفصيلى آنها است پس فقه دانستن استدلالى و استنباطى احكام مىباشد و فقيه كسى است كه از روى ادّلهء تفصيلى در ارائه مسائل شرعى ، پوياگر و كوشا و ساعى بوده باشد او تمام جهد و سعى و تلاش خود را به كار مىبندد تا حكم الهى را از ادلّه و منابع اصلى ، آنها استخراج ، و در اختيار مكلّفين و عاملين آن قرار دهد . فقه اسلام از دوران حيات رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله پاگرفته است و در عهد ولايت و امامت ، رشد و اعتلاى مناسب خود را بازيافته است و تاكنون به حيات خود ادامه داده ، و روز به روز نيز پربارتر و گسترده‌تر مىگردد . از دوران طلوع اسلام تاكنون فقيهان نامدار و عالمان وارستهء متعدّدى پا به عرصهء حيات نهاده‌اند و نقدينهء جان خود را در راه اعتلاى كلمة اللّه صرف نموده و آثار ارزشمند بىشمارى را به يادگار گذاشته‌اند و گاهى نيز جان شيرين خود را در راه آرمانهاى معنوى خويش تقديم حق تعالى نموده‌اند . فقه شيعه همسان با ديگر ديدگاهها و مكاتب فقهى ، ادوارى را پشت‌سر گذاشته است و در هر دور و زمان ، فقهاى نامدار و بزرگوارى را به جهان اسلام ارائه داده است و در طول تاريخ ادوار تكاملى را پيموده است ، به صورت يكى از فقه‌هاى غنى و سرشار از منابع پربار درآمده است كه هم اكنون پاسخگوى نيازهاى معنوى و اجتماعى مردم مىباشد . ما در اين پيشگفتار كوتاه به ادوار طلائى آن به صورت موجز اشاره مىنمائيم . دور اول : دوران تبيين و تفسير اين دوره تنها به عصر نبوّت ائمّه اطهار عليه السّلام اختصاص دارد آنان كه شارحان و مفسّران و تبيين كنندگان راستين احكام الهى بودند . دور دوم : عصر محدّثان و راويان در اين دور محدّثانى مانند : كلينى ، صدوق ، ابن قولويه و ابن بابويه نقش فقهى را ايفاء نموده‌اند و احكام را در ضمن احاديث بيان داشته‌اند . دور سوم : عصر آغازين اجتهاد مىباشد : عصر شيخ مفيد و سيد مرتضى علم الهدى . دور چهارم : عصر رشد و كمال اجتهادى مانند : عصر شيخ الطائفه ، شيخ طوسى قدّس سرّه . دور پنجم : عصر تقليد كه حدود يكصد سال پس از شيخ طوسى ادامه داشت . و فقيهان و عالمان از روش و انديشهء شيخ ، تقليد و پيروى مىنمودند . دور ششم : عصر نهضت كه از عهد ابن ادريس آغاز گرديد و نقد و بررسىهائى در انديشهء فقهى شيخ طوسى ( ره ) صورت پذيرفت و چند قرن ادامه داشت كه فقيد بزرگوار ما مرحوم فاضل مقداد يكى از فقهاى برجسته‌ى اين دوره به شمار مىآيد . دور هفتم : عصر پيدايش اخباريان و دوران ركود و خمود اجتهاد در قرن 12 و 13